Orta Doğu’da İsrail ve ABD’nin İran’a yönelik saldırılarıyla başlayan, ardından İran’ın karşılık vermesiyle tırmanan gerilimde diplomatik temaslar yeniden hız kazandı.

Çatışmalar sürecinde Hürmüz Boğazı’nda yaşanan kısmi kapanma, ABD’nin bölgedeki deniz ablukası ve karşılıklı askeri operasyonlar uluslararası ticaret ve enerji güvenliği açısından önemli riskler oluşturmuştu.

Gerilimin azaltılması amacıyla Katar ve Pakistan’ın arabuluculuğunda yürütülen diplomatik girişimler sonucunda 17 Haziran’da İslamabad’da taraflar arasında ateşkes ve Hürmüz Boğazı’ndaki deniz trafiğinin yeniden güvenli şekilde sürdürülmesini öngören bir mutabakata varılmıştı.

Söz konusu anlaşmanın ardından teknik düzeydeki müzakereler İsviçre’de devam ederken, uygulama sürecine ilişkin bazı konularda taraflar arasında yeni görüş ayrılıkları ortaya çıktı. Özellikle Hürmüz Boğazı’ndaki seyrüsefer güvenliği konusunda yaşanan anlaşmazlıklar nedeniyle zaman zaman sınırlı karşılıklı saldırılar yaşandığı bildirildi.

Artan tansiyon üzerine Katar’ın yeniden devreye girmesiyle diplomatik temaslar hız kazandı. Tarafların gerilimi düşürme konusunda uzlaşı sağlamasının ardından yeni görüşme kararı alındı.

ABD Başkanı Donald Trump, yaptığı açıklamada İran’ın yeni bir görüşme talebinde bulunduğunu belirterek, görüşmenin yarın Katar’ın başkenti Doha’da gerçekleştirileceğini ifade etti.

Trump, paylaşımında İran tarafının doğrudan ya da arabulucular üzerinden yeni müzakere isteğini ilettiğini aktarırken, Doha’da yapılacak temasların bölgedeki gerilimin azaltılmasına katkı sağlamasının beklendiğini dile getirdi.

Hürmüz Boğazı küresel enerji piyasalarının odağında

ABD ile İran arasında yaşanan gerilim sürecinde stratejik öneme sahip Hürmüz Boğazı, küresel enerji arzı açısından kritik bir gündem maddesi haline geldi. Dünya petrol ticaretinin önemli bir bölümünün geçtiği su yolunda yaşanan aksaklıklar, petrol fiyatlarında dalgalanmaya ve uluslararası deniz taşımacılığında belirsizliklere neden oldu.

Son dönemde diplomatik temasların hız kazanmasıyla birlikte ateşkes ve kalıcı çözüme yönelik müzakereler devam ederken, Boğaz’ın güvenli şekilde yeniden uluslararası geçişlere açılması da gündemde yer alıyor.

Trump: “İran en üst düzey nükleer denetimlere onay verdi”

Donald Trump, yaptığı açıklamada İran’ın gelecekte kapsamlı ve eksiksiz nükleer denetim mekanizmalarını kabul ettiğini savundu. Bu kararın nükleer faaliyetlerin uluslararası düzeyde denetlenmesini sağlayacağını belirten Trump, aksi bir durumda müzakerelerin sona ereceğini ifade etti.

Trump, İran’ın attığı bu adım ve yürütülen görüşmeler doğrultusunda Hürmüz Boğazı’nın açık tutulmasına onay verdiğini açıkladı.

“Gerekirse deniz ablukası yeniden uygulanabilir”

ABD Başkanı, mevcut tabloda yeni bir deniz ablukası ihtimalinin düşük olduğunu dile getirirken, şartların değişmesi halinde bu seçeneğin yeniden gündeme gelebileceğini söyledi. Böyle bir durumda deniz trafiğinin yeniden durdurulabileceğini belirten Trump, alınacak kararların müzakerelerin seyrine bağlı olacağını kaydetti.

Yaptırımlar ve insani yardım mesajı

Trump ayrıca, İran’a yönelik yaptırımlar kapsamında serbest bırakılacak mali kaynakların ABD’nin denetimindeki emanet hesaplarında tutulacağını ifade etti. Bu fonların yalnızca gıda ve tıbbi malzeme alımında kullanılacağını belirten Trump, özellikle mısır, buğday ve soya fasulyesi gibi tarım ürünlerinin tedarik edilebileceğini söyledi.

İran’da insani ihtiyaçların arttığını savunan Trump, yardımın gecikmeden ulaştırılmasının önem taşıdığını vurgulayarak, taraflar arasındaki görüşmelerin olumlu yönde ilerlediğini ifade etti.

Son dönemde ABD ile İran arasında yaşanan gerilim, ateşkes sürecinin kalıcı barışa dönüşmesi yönündeki çabalarla devam ederken, bölgede zaman zaman çatışmalar da yaşandı. Özellikle Hürmüz Boğazı’nda ABD’ye ait bir helikopterin İran tarafından düşürüldüğünün duyurulmasının ardından tansiyon yükselmiş, Washington yönetimi İran’a yönelik operasyonlar düzenlemişti.

Yaşanan gelişmeler sonrasında diplomatik temasların hız kazandığını belirten Trump, İran ile yürütülen müzakerelerde mutabakata varıldığını söyledi. ABD Başkanı, anlaşmanın son aşamaya geldiğini ve yakın zamanda imza sürecinin tamamlanmasının beklendiğini kaydetti.

Trump ayrıca müzakereler sürecinde Türkiye’nin rolüne de değinerek Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın katkılarından memnuniyet duyduğunu dile getirdi. Erdoğan ile yeniden görüşeceğini belirten Trump, “Cumhurbaşkanı Erdoğan ile de görüşeceğim. Gerçekten harikaydı.” ifadelerini kullandı. Türkiye’nin daha önce de ABD-İran görüşmelerine destek verdiği ve diplomatik çözüm çağrılarında bulunduğu biliniyor.

İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf, yaptığı açıklamada ateşkesin kağıt üzerinde kalmaması gerektiğini vurgulayarak, tarafların yükümlülüklerini eksiksiz yerine getirmesinin şart olduğunu dile getirdi. Kalibaf, özellikle ateşkes ihlallerine dikkat çekerek, bu durum devam ettiği sürece stratejik öneme sahip Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasının mümkün olmadığını ifade etti. Bu açıklama, enerji taşımacılığı açısından kritik olan bölgenin geleceğine dair endişeleri artırdı.

Kalibaf’ın açıklamalarında dikkat çeken bir diğer unsur ise deniz ablukasına yönelik eleştiriler oldu. İranlı yetkili, kapsamlı ve gerçek bir ateşkesin ancak ekonomik ve askeri baskıların sona ermesiyle anlam kazanacağını belirtti. Dünya ekonomisinin bu süreçte adeta rehin alındığını savunan Kalibaf, bölgedeki gerilimin yalnızca askeri değil, aynı zamanda ekonomik sonuçlar doğurduğunu da vurguladı.

Öte yandan ABD cephesinden gelen açıklamalar daha temkinli bir iyimserlik içeriyor. ABD Başkanı Donald Trump, mevcut ateşkes süresinin uzatıldığını duyurarak taraflar arasında anlaşma sağlanana kadar diplomatik sürecin devam edeceğini belirtti. Trump, önümüzdeki günlerde özellikle cuma gününe kadar yeni gelişmeler yaşanabileceğini ve barış görüşmelerinin yeniden ivme kazanabileceğini ifade etti. Bu açıklama, uluslararası kamuoyunda ihtiyatlı bir umut yarattı.

Ancak sahadaki gerçekler, diplomatik açıklamaların aksine daha karmaşık bir tablo çiziyor. Taraflar arasında planlanan ikinci tur görüşmeler henüz netlik kazanmış değil. Pakistan’da kurulması planlanan müzakere masasının yeniden toplanamaması, sürecin kırılganlığını gözler önüne seriyor. Bu durum, tarafların temel konularda halen ciddi görüş ayrılıkları yaşadığını ortaya koyuyor.

Hürmüz Boğazı konusu ise krizin en kritik başlıklarından biri olmayı sürdürüyor. İran, daha önce Lübnan ile İsrail arasında sağlanan kısa süreli ateşkesin ardından boğazı yeniden açma kararı almıştı. Ancak bu açılım uzun soluklu olmadı. ABD’nin bölgedeki askeri ve ekonomik baskıyı sürdürme kararı sonrası boğaz yalnızca 19 saat açık kaldıktan sonra yeniden kapatıldı. Bu gelişme, küresel enerji piyasalarında dalgalanmalara yol açarken, bölgedeki tansiyonun ne kadar hızlı yükselebileceğini de gösterdi.

Kalibaf, açıklamasında askeri yöntemlerin çözüm getirmediğini özellikle vurguladı. İran’ın hedeflerine askeri saldırılarla ulaşılamayacağını ifade eden Meclis Başkanı, kalıcı çözümün ancak İran halkının haklarının tanınmasıyla mümkün olacağını söyledi. Bu söylem, İran’ın müzakere masasında daha çok siyasi ve ekonomik taleplere odaklanacağının sinyalini veriyor.

Tüm bu gelişmeler ışığında, ABD ile İran arasındaki süreç oldukça hassas bir dengede ilerliyor. Bir yanda diplomatik temasların sürdürülmesi yönünde açıklamalar yapılırken, diğer yanda sahadaki ihlaller ve karşılıklı güvensizlik ortamı çözümün önündeki en büyük engel olarak öne çıkıyor. Özellikle Hürmüz Boğazı gibi küresel ticaret açısından kritik noktaların kapalı kalması, yalnızca bölgesel değil, küresel ölçekte etkiler yaratma potansiyeli taşıyor.

Önümüzdeki 36 ila 72 saatlik süreç, taraflar arasındaki müzakerelerin geleceği açısından belirleyici olabilir. Eğer taraflar ikinci tur görüşmeler konusunda uzlaşma sağlayabilirse, ateşkesin kalıcı bir anlaşmaya dönüşmesi mümkün olabilir. Ancak aksi durumda, bölgedeki gerilimin yeniden tırmanması ve daha geniş çaplı bir krize dönüşmesi ihtimali de göz ardı edilmiyor.

Taraflar arasında yürütülen müzakereler, Pakistan’ın başkenti İslamabad’da gerçekleşti. Ancak görüşmelerin ardından yapılan açıklamalar, tarafların temel konularda uzlaşamadığını ortaya koydu. Diplomatik kaynaklara göre özellikle nükleer program ve yaptırımlar gibi kritik başlıklarda ciddi görüş ayrılıkları bulunuyor. Bu durum, müzakerelerin tıkanmasına neden oldu.

Öte yandan uluslararası haber ajansı Reuters’a konuşan dört farklı kaynak, İranlı ve Amerikalı yetkililerin diplomatik temasları sürdürme konusunda mutabık kaldığını aktardı. Bu kapsamda tarafların önümüzdeki günlerde yeniden bir araya gelmesi bekleniyor. Görüşmelerin yeniden İslamabad’da yapılabileceği ifade edilirken, alternatif olarak İsviçre’nin Cenevre kentinin de gündemde olduğu belirtiliyor. Diplomatik kulislerde, yeni görüşmenin perşembe günü gerçekleşebileceği konuşuluyor.

ABD yönetimi cephesinden gelen açıklamalar, sürecin tamamen kopmadığını gösteriyor. Başkan Donald Trump, Beyaz Saray’da yaptığı değerlendirmede İran ile birçok konuda ilerleme sağlandığını ancak nükleer meselede henüz uzlaşma olmadığını dile getirdi. Trump, İran’ın nükleer silah sahibi olmasının kabul edilemez olduğunu vurgulayarak, bu konuda geri adım atılmaması halinde anlaşmanın mümkün olmayacağını ifade etti. Bununla birlikte, İran’ın bir anlaşma yapma isteği taşıdığını öne süren Trump, temasların sürdüğünü ima etti ancak görüşmelerin kimlerle yapıldığına dair detay vermedi.

ABD Başkan Yardımcısı JD Vance ise Pakistan’daki görüşmelerin anlaşma sağlanamadan sona erdiğini açıkça dile getirdi. Vance’in açıklamaları, müzakerelerdeki tıkanıklığın boyutunu ortaya koyarken, taraflar arasındaki mesafenin hâlâ ciddi olduğunu gösterdi.

İran tarafı ise farklı bir perspektif sunuyor. Tahran yönetimi, müzakerelerde ilerleme sağlanamamasının sorumluluğunu ABD’ye yükledi. İranlı yetkililer, Washington’ın “aşırı talepler” ileri sürdüğünü ve bu nedenle ortak bir çerçevede buluşmanın mümkün olmadığını savundu. Bu açıklamalar, iki taraf arasında yalnızca teknik değil, aynı zamanda siyasi bir güven sorunu bulunduğunu da ortaya koyuyor.

Bölgesel açıdan bakıldığında, ABD ve İsrail’in İran’a yönelik başlattığı askeri operasyonların ardından çatışmaların hızla genişlediği görülmüştü. Bu süreçte farklı bölge ülkelerinin de dolaylı şekilde etkilenmesi, uluslararası toplumun endişelerini artırmıştı. Ateşkes kararı, bu yayılmanın önüne geçmek açısından kritik bir adım olarak değerlendirilmişti. Ancak kalıcı bir anlaşmanın sağlanamaması, bölgedeki belirsizliği sürdürmeye devam ediyor.

Uzmanlar, tarafların yeniden masaya oturma kararı almasının olumlu bir gelişme olduğunu belirtirken, gerçek bir ilerleme için karşılıklı tavizlerin şart olduğuna dikkat çekiyor. Özellikle nükleer program, yaptırımların kaldırılması ve bölgesel güvenlik konuları, müzakerelerin kaderini belirleyecek başlıca unsurlar arasında yer alıyor.

Önümüzdeki günlerde yapılması planlanan yeni görüşmeler, hem ateşkesin geleceği hem de daha kapsamlı bir anlaşmanın mümkün olup olmayacağı açısından kritik önem taşıyor. Tarafların bu süreçte nasıl bir tutum sergileyeceği, yalnızca ABD-İran ilişkilerini değil, aynı zamanda Orta Doğu’daki genel güvenlik dengelerini de doğrudan etkileyecek.Orta Doğu’da Kritik Dönemeç: ABD-İran Görüşmeleri Yeniden Başlıyor

Müzakerelerden sonuç çıkmadı

Gelişme, ABD ile İran arasında Pakistan’da gerçekleştirilen görüşmelerin ardından geldi. Uzun bir aradan sonra yeniden aynı masaya oturan taraflar, beklentilerin aksine herhangi bir uzlaşmaya varamadı. Görüşmelerin ardından yapılan açıklamalarda karşılıklı suçlamalar dikkat çekerken, diplomatik çözüm ihtimali zayıfladı.

Bu süreçte gözler, küresel enerji ticareti açısından kritik öneme sahip olan Hürmüz Boğazı’na çevrildi. Bölgedeki gelişmeler, uluslararası piyasalarda da yakından takip edilmeye başlandı.

Abluka kararının kapsamı açıklandı

CENTCOM tarafından yapılan açıklamada, deniz ablukasının kapsamı ve uygulanma şekli detaylı şekilde paylaşıldı. Buna göre, uygulama yalnızca belirli limanlarla sınırlı kalmayacak; İran’ın Umman Körfezi ve Basra Körfezi’ndeki tüm limanlarını ve kıyı bölgelerini kapsayacak.

Açıklamada dikkat çeken en önemli noktalardan biri ise, ablukanın tüm ülkelere ait gemiler için geçerli olacağı oldu. İran limanlarına giriş yapan ya da bu limanlardan ayrılan hiçbir gemi, bayrağına bakılmaksızın uygulamanın dışında tutulmayacak. Bu durum, uluslararası ticaret açısından ciddi sonuçlar doğurabilecek bir adım olarak değerlendiriliyor.

Hürmüz Boğazı için özel düzenleme

Bununla birlikte ABD tarafı, Hürmüz Boğazı’ndan geçişlerle ilgili ayrı bir düzenleme yapılacağını duyurdu. Açıklamaya göre, İran dışındaki limanlara giden veya bu limanlardan dönen gemilerin boğazdan geçişine müdahale edilmeyecek.

Bu karar, küresel petrol ve doğalgaz sevkiyatının önemli bir bölümünün kesintiye uğramaması amacıyla alınmış bir önlem olarak yorumlanıyor. Uzmanlar, Hürmüz Boğazı’nda yaşanabilecek tam bir kapanmanın dünya ekonomisi üzerinde ciddi etkiler yaratabileceğine dikkat çekiyor.

Denizcilere kritik uyarı

CENTCOM açıklamasında, bölgede faaliyet gösteren ticari gemilere de önemli uyarılarda bulunuldu. Ablukanın yürürlüğe girmesinden önce gemilere resmi bilgilendirme yapılacağı belirtilirken, denizcilerin bölgedeki gelişmeleri yakından takip etmeleri istendi.

Ayrıca Umman Körfezi ve Hürmüz Boğazı çevresinde faaliyet gösteren gemilerin, operasyon sırasında ABD deniz kuvvetleriyle iletişim halinde olmaları gerektiği vurgulandı. Bu kapsamda, uluslararası denizcilik iletişim kanallarından biri olan 16. kanal üzerinden temas kurulması tavsiye edildi.

Küresel etkiler bekleniyor

Alınan bu kararın sadece bölgesel değil, küresel etkiler doğurması bekleniyor. İran, enerji ihracatı açısından önemli bir aktör konumunda bulunurken, limanlara yönelik bu tür bir abluka petrol arzı ve fiyatları üzerinde doğrudan etkili olabilir.

Özellikle Basra Körfezi ve Umman Körfezi üzerinden gerçekleşen ticaretin sekteye uğraması, küresel tedarik zincirlerinde yeni dalgalanmalara yol açabilir. Bu durum, enerji piyasalarının yanı sıra lojistik ve deniz taşımacılığı sektörünü de yakından ilgilendiriyor.

Gerilim tırmanıyor

Uzmanlar, ABD’nin bu adımının İran ile yaşanan gerilimi daha da artırabileceğini belirtiyor. Diplomatik kanalların zayıfladığı bir dönemde gelen bu tür askeri ve ekonomik hamleler, bölgede yeni bir kriz ihtimalini gündeme taşıyor.

Öte yandan İran tarafından henüz bu karara yönelik resmi bir karşılık verilmiş değil. Ancak geçmişte benzer durumlarda sert açıklamalar yapan Tahran yönetiminin, bu gelişmeye nasıl yanıt vereceği merakla bekleniyor.

İran Meclis Başkanı Kalibaf, yaptığı değerlendirmede Tahran yönetiminin müzakere sürecinde iyi niyetli adımlar attığını belirtti. Bu adımların görüşmelerde belirli bir ilerleme sağladığını ifade eden Kalibaf, buna rağmen karşı taraftan gelen sert söylemlere dikkat çekti. İran’ın yaklaşımını açık bir dille ortaya koyan Kalibaf, “Eğer savaş seçilirse biz de savaşırız, ancak mantıklı bir yaklaşım sergilenirse aynı şekilde karşılık veririz” diyerek hem diplomasiye kapıyı açık bıraktı hem de olası bir çatışmaya hazır oldukları mesajını verdi.

Kalibaf ayrıca, dış baskı ve tehditlerin İran halkı üzerinde caydırıcı bir etki oluşturmadığını savundu. Bu açıklamalar, İran’ın mevcut politik çizgisini sürdürme kararlılığını ortaya koyarken, uluslararası kamuoyuna da güçlü bir mesaj olarak değerlendirildi.

Hürmüz Boğazı’nda tansiyon yükseliyor

Bölgedeki gerilimi artıran bir diğer gelişme ise Devrim Muhafızları Ordusu tarafından yapılan açıklama oldu. Devrim Muhafızları’na bağlı Deniz Kuvvetleri Komutanlığı, sosyal medya üzerinden paylaştığı görüntülerle dikkat çekti. Yayınlanan görüntülerde bir insansız hava aracının Hürmüz Boğazı üzerinde keşif yaptığı görüldü.

Görüntülere eşlik eden açıklamada oldukça sert ifadeler kullanıldı. Açıklamada, boğazdaki tüm deniz trafiğinin İran silahlı kuvvetlerinin kontrolünde olduğu öne sürülerek, yapılacak herhangi bir “yanlış hamlenin” düşman unsurları için “ölümcül bir girdap” yaratacağı belirtildi. Bu ifadeler, bölgedeki askeri gerilimin ne denli yüksek olduğunu gözler önüne serdi.

Trump’tan sert çıkış: Abluka tehdidi

ABD cephesinde ise Donald Trump’ın açıklamaları dikkat çekti. Trump, İran ile yürütülen müzakerelerin ardından yaptığı değerlendirmede, Tahran yönetiminin nükleer programından vazgeçme konusunda isteksiz olduğunu ileri sürdü.

Trump, bu durum karşısında ABD’nin sert adımlar atabileceğini belirterek, ABD donanmasının Hürmüz Boğazı’na yönelik bir abluka sürecini başlatacağını ifade etti. Açıklamasında, boğaza giriş ve çıkış yapan gemilerin kontrol altına alınacağını vurgulayan Trump, bunun uluslararası güvenlik açısından gerekli olduğunu savundu.

ABD Başkanı ayrıca İran’ın boğazı açık tutma konusunda verdiği sözleri yerine getirmediğini iddia etti. Bu durumun küresel ticaret ve enerji güvenliği açısından ciddi riskler doğurduğunu dile getiren Trump, İran’ın uluslararası kuralları ihlal ettiğini öne sürdü.

“Uluslararası hukuku ihlal ediyorlar” iddiası

Trump, İran’ın uluslararası sulardaki uygulamalarını sert sözlerle eleştirerek, “tüm kuralları ihlal ettikleri” görüşünü paylaştı. İran’ın itibarının bu süreçte zarar gördüğünü savunan Trump, Tahran yönetimine boğazı bir an önce güvenli hale getirme çağrısında bulundu.

ABD donanmasına da talimat verdiğini belirten Trump, İran’a herhangi bir şekilde ödeme yapmış olan gemilerin tespit edilip durdurulacağını açıkladı. Ayrıca İran tarafından döşendiği iddia edilen deniz mayınlarının etkisiz hale getirileceğini söyledi.

Trump’ın açıklamalarındaki en sert ifadelerden biri ise olası çatışma senaryolarına yönelik oldu. ABD’ye ya da sivil gemilere yönelik bir saldırı durumunda İranlı unsurların ağır şekilde karşılık göreceğini belirten Trump, askeri seçeneğin masada olduğunu açıkça dile getirdi.

Nükleer gerilim yeniden tırmanıyor

Açıklamalar, İran’ın nükleer programı etrafında şekillenen gerilimin yeniden yükseldiğini ortaya koyuyor. Trump, İran’ın nükleer kapasiteye ulaşmasının kabul edilemez olduğunu vurgularken, bu durumun küresel güvenlik açısından ciddi tehdit oluşturduğunu savundu.

Öte yandan İran tarafı ise nükleer programının barışçıl amaçlar taşıdığını savunmaya devam ediyor. Ancak karşılıklı açıklamaların tonu, taraflar arasındaki güven krizinin derinleştiğine işaret ediyor.

Bölgesel ve küresel etkiler

Hürmüz Boğazı, dünya petrol ticaretinin önemli bir kısmının geçtiği stratejik bir nokta olarak biliniyor. Bu nedenle bölgede yaşanacak herhangi bir askeri gerilim, yalnızca İran ve ABD’yi değil, küresel ekonomiyi de doğrudan etkileyebilir.

Uzmanlar, tarafların söylemlerindeki sertleşmenin fiili bir çatışmaya dönüşmemesi için diplomatik kanalların açık tutulmasının kritik önem taşıdığına dikkat çekiyor. Ancak mevcut tablo, hem askeri hem de siyasi açıdan riskli bir sürecin kapıda olabileceğine işaret ediyor.

Uluslararası basında yer alan analizlere göre, görüşmelerin başarısızlıkla sonuçlanmasının arkasında üç temel anlaşmazlık başlığı bulunuyor. Bu başlıklar, hem bölgesel güvenliği hem de küresel dengeleri doğrudan etkileyen kritik konuları kapsıyor.

Hürmüz Boğazı Üzerindeki Gerilim Ön Planda

Müzakerelerde en büyük anlaşmazlık konularından biri, stratejik öneme sahip Hürmüz Boğazı’nın durumu oldu. Küresel enerji ticaretinin önemli bir kısmının geçtiği bu su yolu, taraflar arasında ciddi bir pazarlık unsuru haline geldi.

ABD, boğazın açık tutulmasını ve uluslararası enerji sevkiyatının kesintisiz devam etmesini savunurken, İran bu konuyu bir koz olarak masada tuttu. Tahran yönetimi, boğaz üzerindeki kontrolünü stratejik bir baskı unsuru olarak değerlendirirken, Washington ise bu durumun küresel enerji güvenliğini tehdit ettiğini öne sürüyor.

Nükleer Program Üzerindeki Anlaşmazlık Derinleşti

Görüşmelerdeki ikinci önemli kriz başlığı ise İran’ın nükleer faaliyetleri oldu. ABD tarafı, İran’ın elinde bulunduğu belirtilen yaklaşık 450 kilogram zenginleştirilmiş uranyumun tamamen ortadan kaldırılmasını talep etti. Ancak İran yönetimi bu talebi kesin bir şekilde reddetti.

Tahran, uranyum zenginleştirme faaliyetlerinin askeri değil, sivil amaçlı olduğunu savunmaya devam ederken, ABD yönetimi İran’ın nükleer silah geliştirme ihtimalini tamamen ortadan kaldırmak istiyor. Bu konuda taraflar arasında uzun süredir devam eden güvensizlik, müzakerelerin tıkanmasında belirleyici rol oynadı.

ABD’li yetkililer, İran’ın hiçbir koşulda nükleer silah sahibi olmaması gerektiğini vurgularken, İran ise nükleer programının uluslararası hukuka uygun olduğunu dile getiriyor. Bu karşılıklı sert tutumlar, ortak bir zemin bulunmasını zorlaştırdı.

Dondurulmuş Varlıklar da Masadaki Kritik Başlıklardan Biri

Görüşmelerde öne çıkan üçüncü başlık ise İran’ın yurt dışında bulunan ve dondurulmuş durumda olan mali varlıkları oldu. Yaklaşık 27 milyar dolar olduğu ifade edilen bu kaynak, İran ekonomisi açısından büyük önem taşıyor.

İran yönetimi, söz konusu varlıkların serbest bırakılmasını talep ederek ekonomik rahatlama sağlamayı hedefledi. Ancak ABD tarafı bu konuda geri adım atmadı. Washington’un bu tutumu, müzakerelerdeki gerilimi daha da artırdı.

Tahran, bu fonların ülke ekonomisi için hayati olduğunu savunurken, ABD ise bu tür bir adımın İran’a stratejik avantaj sağlayacağını düşünüyor. Bu nedenle taraflar arasında bu konuda da uzlaşma sağlanamadı.

Karşılıklı Suçlamalar ve Yeni Gerilim Sinyalleri

Müzakerelerin sonuçsuz kalmasının ardından taraflar birbirini suçladı. Her iki ülke de karşı tarafın uzlaşmaz bir tutum sergilediğini öne sürdü. Bu gelişmelerin ardından ABD Başkanı Donald Trump’tan dikkat çeken bir açıklama geldi.

Trump, İran’ın verdiği taahhütlere uymadığını iddia ederek Hürmüz Boğazı’nın ablukaya alınabileceğini duyurdu. Bu açıklama, bölgede tansiyonun daha da yükselebileceğine işaret etti.

Uzmanlar, Hürmüz Boğazı’nda yaşanabilecek bir askeri ya da ekonomik gerilimin yalnızca bölgeyi değil, küresel enerji piyasalarını da ciddi şekilde etkileyebileceğini belirtiyor. Bu nedenle taraflar arasındaki diplomatik sürecin yeniden başlatılması büyük önem taşıyor.

Belirsizlik Devam Ediyor

İslamabad’daki görüşmelerden sonuç çıkmaması, ABD ile İran arasındaki krizin kısa vadede çözülmesinin zor olduğunu gösteriyor. Özellikle güvenlik, nükleer program ve ekonomik yaptırımlar gibi temel konularda tarafların pozisyonlarını koruması, yeni müzakere süreçlerinin de zorlu geçeceğine işaret ediyor.

Diplomatik temasların ilerleyen dönemde yeniden başlayıp başlamayacağı belirsizliğini korurken, uluslararası toplum tarafları yeniden diyalog kurmaya çağırıyor.

İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi tarafından yapılan açıklamada, ülkenin savaş sürecindeki hedeflerine ulaştığı öne sürüldü. Açıklamada, İran’ın ABD’yi kendi sunduğu 10 maddelik planı kabul etmeye zorladığı ve bunun “tarihi bir zafer” olarak değerlendirildiği ifade edildi. Bu söylem, Tahran’ın müzakere masasına güçlü bir pozisyonda oturduğu mesajını vermeyi amaçlıyor.

İranlı yetkililer, ABD’nin İran’ın temel taleplerini kabul ettiğini iddia etti. Bu talepler arasında Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrolün İran’da olması, ülkenin nükleer zenginleştirme faaliyetlerini sürdürme hakkının tanınması ve uzun süredir uygulanan tüm yaptırımların kaldırılması gibi kritik başlıklar yer alıyor. Bu unsurlar, İran’ın uluslararası alandaki en önemli tartışma konularını oluşturduğu için açıklama oldukça dikkat çekici bulundu.

Açıklamada ayrıca, müzakere sürecinin nasıl ilerleyeceğine dair detaylara da yer verildi. İran lideri olarak öne çıkan Mücteba Hamaney ve Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi’nin onayıyla, görüşmelerin Pakistan’ın başkenti İslamabad’da yapılmasına karar verildiği belirtildi. Bu müzakerelerin en fazla 15 gün içerisinde tamamlanmasının hedeflendiği, böylece sahada elde edildiği öne sürülen askeri başarının siyasi bir anlaşmayla resmileştirilmesinin amaçlandığı ifade edildi.

İran tarafı, ABD’den gelen tüm alternatif planların reddedildiğini özellikle vurguladı. Bunun yerine Tahran yönetiminin hazırladığı 10 maddelik teklifin müzakerelerin temelini oluşturacağı belirtildi. Söz konusu plan, yalnızca askeri unsurları değil, ekonomik ve diplomatik düzenlemeleri de kapsayan geniş bir çerçeve sunuyor.

İran’ın sunduğu maddeler arasında Hürmüz Boğazı’ndan geçişlerin İran Silahlı Kuvvetleri ile koordinasyon içinde ve kontrollü şekilde gerçekleştirilmesi öne çıkıyor. Bunun yanı sıra “direniş ekseni” olarak tanımlanan bölgesel müttefiklere yönelik operasyonların tamamen sona erdirilmesi talep ediliyor. ABD’nin bölgedeki tüm askeri üs ve konuşlanmalarını kaldırması da planın en dikkat çekici maddelerinden biri olarak öne çıkıyor.

Ekonomik boyutta ise İran, savaş nedeniyle oluşan zararların tazmin edilmesini ve ülkeye yönelik tüm birincil ve ikincil yaptırımların kaldırılmasını istiyor. Ayrıca Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi ve Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı kararlarının da sona erdirilmesi talep ediliyor. İran’ın yurt dışındaki dondurulmuş varlıklarının serbest bırakılması da planın önemli başlıkları arasında yer alıyor.

Tahran yönetimi, bu maddelerin yalnızca sözlü bir mutabakat olarak kalmaması gerektiğini, bağlayıcı bir Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi kararıyla resmiyet kazanmasını talep ediyor. Bu durum, İran’ın anlaşmayı uluslararası hukuk zeminine oturtma isteğini açıkça ortaya koyuyor.

Öte yandan İran, müzakerelere temkinli yaklaştığını da açıkça dile getirdi. Yapılan açıklamada, ABD tarafına karşı “tam bir güvensizlik” içinde olunacağı belirtilirken, sahadaki askeri hazırlığın sürdüğü mesajı verildi. İranlı yetkililer, herhangi bir ihlal ya da saldırı durumunda hızlı ve sert bir karşılık verileceğini vurguladı.

Müzakerelerin 10 Nisan’da İslamabad’da başlaması planlanıyor. Tarafların anlaşması durumunda bu sürenin uzatılabileceği ifade edilse de İran, sürecin mümkün olan en kısa sürede tamamlanmasını hedefliyor. Bu yaklaşım, hem sahadaki gerilimin yeniden tırmanmasını önleme hem de mevcut avantajı diplomatik kazanıma dönüştürme isteğiyle açıklanıyor.

Genel tabloya bakıldığında, İran’ın açıklamaları sürecin oldukça kırılgan olduğunu gösteriyor. Ateşkes her ne kadar çatışmaları geçici olarak durdurmuş olsa da taraflar arasındaki derin güvensizlik ve yüksek talepler, müzakerelerin zorlu geçeceğine işaret ediyor. Önümüzdeki 15 günlük süreç, sadece bu çatışmanın değil, bölgedeki güç dengelerinin de nasıl şekilleneceğini belirleyecek kritik bir dönem olarak değerlendiriliyor.

Toplantı sonrasında yapılan açıklamada, tarafların diplomatik çözüm arayışını sürdürdüğü ve müzakerelerde önemli ilerleme sağlandığı ifade edildi.

Dördüncü tur Viyana’da yapılacak

Ummanlı Bakan el-Busaidi, görüşmelerin yapıcı geçtiğini belirterek teknik düzeydeki temasların önümüzdeki hafta Viyana’da devam edeceğini açıkladı. Bu gelişme, iki ülke arasında uzun süredir devam eden gerilime rağmen diplomatik temasların sürdüğünü ortaya koydu.

Yetkililer, tarafların kendi başkentlerinde yapacağı değerlendirmelerin ardından yeni müzakere turunun başlayacağını belirtti.

Nükleer müzakereler saldırılar sonrası yeniden başladı

ABD ile İran arasındaki görüşmeler, İsrail ve ABD’nin Haziran 2025’te İran’a yönelik saldırılarının ardından kesintiye uğramıştı. Süreç, başta Türkiye olmak üzere bölge ülkelerinin diplomatik girişimleri ve Umman’ın arabuluculuğu sayesinde yeniden başlatıldı.

Taraflar ilk olarak 6 Şubat’ta Umman’da dolaylı görüşmeler gerçekleştirdi. Daha sonra müzakereler Cenevre’de devam etti ve üçüncü tur görüşmeler yaklaşık üç saat süren oturumlarla tamamlandı.

Tarafların temel talepleri farklılık gösteriyor

İran, nükleer programını uluslararası sınırlamalar çerçevesinde sürdürme karşılığında ekonomik yaptırımların kaldırılmasını talep ediyor. Buna karşılık ABD, İran’ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini tamamen sonlandırmasını ve mevcut yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyum stoklarını ülke dışına çıkarmasını istiyor.

Bu temel görüş ayrılıkları, müzakerelerin en kritik başlığını oluşturuyor.

ABD donanması bölgedeki varlığını artırdı

Diplomatik temaslar devam ederken, ABD Donanması bölgedeki askeri varlığını güçlendirdi. Açık kaynaklara göre ABD’nin, Akdeniz, Umman Denizi ve Basra Körfezi çevresinde toplam 23 savaş gemisi bulunuyor.

Bu konuşlandırma kapsamında uçak gemileri, muhripler, lojistik destek gemileri ve kıyı muharebe gemileri görev yapıyor. Bu askeri unsurlar, ABD’nin bölgedeki operasyonel kapasitesini ve caydırıcılığını artıran önemli unsurlar arasında yer alıyor.

Uzmanlar, artan askeri hareketlilik ile diplomatik görüşmelerin eş zamanlı yürütülmesinin, tarafların hem müzakere hem de caydırıcılık stratejisini birlikte sürdürdüğünü gösterdiğini değerlendiriyor.

ABD Başkanı Trump, sosyal medya hesabı üzerinden yaptığı açıklamada, bazı basın organlarında yer alan iddiaların gerçeği yansıtmadığını belirtti. Trump, General Caine’in İran’la askeri bir çatışmaya karşı olduğu yönündeki haberlerin tamamen yanlış olduğunu ifade etti.

Trump açıklamasında, İran’a yönelik askeri bir karar alınması halinde General Caine’in orduyu etkin bir şekilde yöneteceğine güvendiğini dile getirdi. Caine’in savaş istemediğini ancak böyle bir durumda ABD’nin üstünlük sağlayacağına inandığını aktardı.

“Kararı ben veririm” mesajı

Trump, İran konusunda nihai karar merciinin kendisi olduğunu vurgulayarak, diplomatik çözümün öncelikleri arasında yer aldığını belirtti. Ancak anlaşma sağlanamaması durumunda, bunun İran ve İran halkı için olumsuz sonuçlar doğurabileceğini söyledi.

Bu açıklamalar, daha önce General Caine’in Trump’ı olası bir İran operasyonunun uzun sürebilecek bir çatışmaya dönüşebileceği konusunda uyardığı yönündeki iddiaların ardından geldi. Söz konusu iddia, ABD merkezli Axios haber sitesinin, görüşmeler hakkında bilgi sahibi kaynaklara dayandırdığı haberle gündeme gelmişti.

İran ile ABD arasında nükleer müzakereler yeniden başladı

İran ile Amerika Birleşik Devletleri arasındaki nükleer görüşmeler, Haziran 2025’te İsrail ve ABD’nin İran’a yönelik saldırılarının ardından kesintiye uğramıştı.

Taraflar, müzakereleri yeniden başlatmak amacıyla 6 Şubat’ta Umman’da bir araya geldi. İkinci tur görüşmeler ise 18 Şubat’ta İsviçre’nin Cenevre kentinde gerçekleştirildi.

Yetkililer, ABD ve İran heyetlerinin 26 Şubat’ta yeniden Cenevre’de buluşmasının planlandığını açıkladı. Görüşmelerin, iki ülke arasındaki gerilimin azaltılması ve nükleer program konusunda ilerleme sağlanması açısından kritik öneme sahip olduğu değerlendiriliyor.

Axios’un aktardığına göre ABD, İran’a mevcut planın değiştirilmeyeceğini net bir şekilde iletti. Bu tutumun ardından müzakere süreci askıya alındı. Habere konuşan üst düzey bir ABD’li yetkili, İran tarafına “ya bu şartlar ya da hiçbir şey” mesajı verdiklerini, Tahran’ın ise bu teklife “o zaman hiçbir şey” yanıtını verdiğini söyledi.

Yetkili ayrıca, hızlı ve somut bir anlaşma hedeflediklerini vurgulayarak, diplomatik ilerleme sağlanamaması durumunda farklı seçeneklerin gündeme gelebileceği uyarısında bulundu.

İran cephesinden gelen açıklamada ise yalnızca nükleer konularda müzakereye açık olunduğu ifade edildi. Tahran yönetimi, ABD’nin nükleer dosya dışındaki başlıklarda ısrarcı olmasının müzakere masasını tehlikeye attığını savundu.