Ateşkesin ilan edildiği gün İsrail’in Lübnan’a yönelik geniş çaplı saldırı başlatması, dengeleri sarsarken binlerce kişinin hayatını kaybettiği bildirildi. Bu gelişme, Washington ile Tahran arasında yeni bir gerilim başlığı açtı.

ABD Başkanı Donald Trump’ın devreye girmesiyle İsrail ve Lübnan arasında 10 günlük ayrı bir ateşkes sağlandı. Ancak bu diplomatik adımlar, Hürmüz Boğazı çevresindeki krizi çözmeye yetmedi.

Hürmüz Boğazı yeniden krizin merkezinde

İran, ateşkes kapsamında Hürmüz Boğazı’nı geçişlere açtığını duyurmuştu. Buna karşılık Trump, İran ile kapsamlı bir anlaşmaya varılana kadar bölgedeki ablukanın süreceğini açıkladı. Bu çıkışın ardından boğaz yeniden kapatıldı.

İlk tur görüşmeler sonuçsuz kaldı

Taraflar, Pakistan’ın arabuluculuğunda İslamabad’da bir araya geldi. Yaklaşık 21 saat süren görüşmelerden somut bir sonuç çıkmadı ve taraflar anlaşma sağlayamadan masadan ayrıldı.

İkinci tur görüşmeler belirsiz

Müzakerelerin tamamen sona ermediği ifade edilirken, Pakistan ikinci tur için ABD’den bir ön heyetin İslamabad’a ulaştığını açıkladı. Ancak İran tarafı henüz sürece katılım göstermedi.

Bu sırada ABD’nin İran’a ait bir kargo gemisine müdahale ettiği yönündeki açıklamalar, tansiyonu daha da yükseltti. Tahran yönetimi, bu gelişmenin ardından ikinci tur görüşmeler için herhangi bir planlarının olmadığını duyurdu.

Karşılıklı sert açıklamalar

Trump, yaptığı açıklamalarda İran’la anlaşmaya varılabileceğini ve gerekli ilerleme sağlanırsa İran liderleriyle görüşmeye hazır olduğunu söyledi. ABD’nin “adil bir anlaşma” teklif ettiğini savundu.

İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ise Washington’un yaklaşımını “çelişkili ve yapıcı olmayan” olarak nitelendirerek, ABD’nin İran’dan teslimiyet beklediğini ancak bunun mümkün olmadığını ifade etti.

Trump ayrıca uygulanan ablukanın İran ekonomisine ciddi zarar verdiğini öne sürerek, ülkenin günlük yüz milyonlarca dolar kaybettiğini iddia etti.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi de ABD’nin attığı adımların diplomasiyle bağdaşmadığını belirterek, İran’ın ulusal çıkarlarını korumak adına gerekli kararları alacağını vurguladı.

Geçtiğimiz günlerde İsrail ile Lübnan arasında sağlanan ateşkesin ardından bölgede nispeten yumuşama beklentisi oluşmuştu. Bu gelişmenin hemen sonrasında İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, Hürmüz Boğazı’nın sınırlı da olsa yeniden gemi trafiğine açıldığını duyurmuştu. Bu açıklama, özellikle enerji taşımacılığı açısından küresel piyasalarda olumlu bir hava yaratmış, petrol fiyatlarında geçici bir düşüşe neden olmuştu.

Ancak bu iyimser tablo uzun sürmedi. ABD Başkanı Donald Trump, İran’ın bu adımına ilk etapta teşekkür eden bir açıklama yaptı. Fakat kısa süre sonra gelen ikinci açıklaması, dengeleri tamamen değiştirdi. Trump, İran’ın attığı adıma rağmen, Hürmüz Boğazı üzerindeki deniz ablukasının “tam anlaşma sağlanana kadar” süreceğini belirtti. Bu açıklama, Tahran yönetiminde sert bir tepkiye yol açtı.

ABD’nin bu tutumunu “taahhüt ihlali” olarak değerlendiren İran, hızlı bir karşı hamleyle boğazdaki geçiş serbestisini yeniden askıya aldı. İran Devrim Muhafızları Ordusu tarafından yapılan açıklamada, ABD’nin müzakere sürecinde verdiği sözleri yerine getirmediği öne sürüldü. Tahran yönetimi, bu nedenle Hürmüz Boğazı’nda daha önce uygulanan sıkı denetim sistemine geri dönüldüğünü bildirdi.

İranlı yetkililer, daha önce iyi niyet göstergesi olarak sınırlı sayıda tanker ve ticari geminin geçişine izin verdiklerini hatırlattı. Ancak ABD’nin bu süreçte “korsanlık faaliyetleri” olarak nitelendirilen uygulamalara devam ettiğini iddia ettiler. Bu durumun, İran’ın güvenlik ve egemenlik haklarını ihlal ettiği savunularak boğazın yeniden kontrol altına alındığı vurgulandı.

Hürmüz Boğazı, dünya enerji taşımacılığı açısından hayati öneme sahip bir geçiş noktası olarak biliniyor. Küresel petrol sevkiyatının yaklaşık yüzde 20’si bu dar su yolundan gerçekleşiyor. Bu nedenle boğazda yaşanan her gelişme, doğrudan petrol fiyatlarını ve küresel ekonomiyi etkiliyor.

Nitekim boğazın kısa süreliğine açılmasının ardından tanker trafiğinde ciddi bir yoğunluk gözlemlenmişti. Denizcilik verilerine göre, enerji taşıyan gemiler ve ticari kargo araçları boğaz girişinde uzun kuyruklar oluşturmuştu. Ancak İran’ın son kararıyla birlikte bu hareketlilik yeniden belirsizliğe dönüştü.

Uzmanlar, Hürmüz Boğazı’nın yeniden kapanmasının petrol piyasalarında sert yükselişlere yol açabileceğini belirtiyor. Özellikle Brent petrol fiyatlarının yeniden 100 dolar seviyesinin üzerine çıkabileceği öngörülüyor. Bu durum, yalnızca enerji sektörünü değil, küresel enflasyon ve ekonomik dengeleri de doğrudan etkileyebilir.

ABD ile İran arasındaki bu gerilim, sadece iki ülkeyi değil, tüm dünyayı yakından ilgilendiriyor. Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrol mücadelesi, enerji arz güvenliği açısından kritik bir unsur olarak öne çıkıyor. Önümüzdeki günlerde tarafların atacağı adımlar, hem bölgesel istikrar hem de küresel ekonomi açısından belirleyici olacak.

Son gelişmeler, Orta Doğu’da kırılgan olan dengelerin ne kadar hızlı değişebileceğini bir kez daha gözler önüne serdi. Hürmüz Boğazı’ndaki bu yeni kriz, uluslararası toplumun dikkatini yeniden bölgeye çevirmiş durumda. Enerji arzının sürekliliği ve deniz ticaretinin güvenliği, önümüzdeki süreçte en çok tartışılan konular arasında yer alacak gibi görünüyor.

Son haftalarda artan çatışmaların ardından gelen bu karar, özellikle Lübnan’da sağlanan ateşkesin bir sonucu olarak ortaya çıktı. Arakçi, sosyal medya üzerinden yaptığı açıklamada, İran İslam Cumhuriyeti Limanlar ve Denizcilik Örgütü’nün koordinasyonunda belirlenen güzergâh üzerinden, ateşkes süresince tüm ticari gemilerin Hürmüz Boğazı’ndan geçişine izin verildiğini belirtti. Bu adımın geçici olduğunun altını çizen İranlı yetkili, uygulamanın yalnızca ateşkesin geçerli olduğu süre boyunca yürürlükte kalacağını vurguladı.

Stratejik önemi son derece yüksek olan Hürmüz Boğazı, dünya petrol ticaretinin büyük bir bölümünün geçtiği kilit bir deniz yolu olarak biliniyor. Bu nedenle boğazın açık tutulması, küresel enerji arzı ve ticaret akışları açısından hayati bir rol oynuyor. İran’ın bu geçidi yeniden ticari gemilere açmasıyla birlikte, uzun süredir bekleyen tankerler ve yük gemileri hızla rotalarına dönmeye başladı.

Kararın ardından piyasalarda da hızlı bir hareketlilik gözlemlendi. Özellikle petrol fiyatlarında belirgin bir gerileme yaşandı. Daha önce 94 dolar seviyelerine kadar çıkan Brent petrol, Hürmüz’ün açılmasıyla birlikte sert bir düşüş yaşayarak 89 dolar seviyelerine kadar geriledi. Uzmanlar, bu düşüşün temel nedeninin arz endişelerinin azalması olduğunu belirtiyor.

Buna karşılık, küresel belirsizliklerin tamamen ortadan kalkmaması nedeniyle altın fiyatlarında yükseliş görüldü. Güvenli liman olarak kabul edilen altın, yatırımcıların temkinli duruşunu sürdürmesiyle değer kazandı. Ons altın, gelen haberlerin ardından yukarı yönlü hareket ederek kısa sürede yükseliş trendine girdi.

Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasının arka planında ise yalnızca ateşkes değil, aynı zamanda diplomatik ve ekonomik gelişmeler de bulunuyor. ABD’nin bölgede uyguladığı deniz ablukasına rağmen İran’a ait ticari gemiler ve petrol tankerleri, bugüne kadar sınırlı şekilde faaliyetlerini sürdürebiliyordu. Ancak Tahran yönetimi, ateşkesin somut kazanımlar sağlamadan uzatılmasına temkinli yaklaşıyordu. İran, bu süreçte ABD’nin askeri varlığını artırmasından ve müzakere pozisyonunu güçlendirmesinden endişe duyuyordu.

Bu noktada Lübnan’daki ateşkesin sağlanması ve İran’a ait yaklaşık 20 milyar dolarlık dondurulmuş fonların serbest bırakılacağına dair verilen taahhütler, Tahran’ın tutumunda belirleyici oldu. İran yönetimi, bu gelişmelerin ardından Hürmüz Boğazı’nı ticari geçişlere açma kararı aldı.

Öte yandan, sürecin tamamen sorunsuz ilerlemediği de dikkat çekiyor. Diplomatik kaynaklara göre İran, daha önce planlanan şekilde boğazı günlük 15-17 gemi geçişine açma sözünü hemen yerine getirmedi. Bunun temel nedeninin ise İsrail’in, İran ile ABD arasında varılan ateşkes kapsamında değerlendirilen Lübnan ateşkesini ihlal ettiği yönündeki iddialar olduğu ifade edildi.

Tahran yönetimi, ABD ile yürütülecek yeni müzakere sürecinin de doğrudan Lübnan meselesine bağlı olduğunu açıkça ortaya koydu. İran, bölgedeki gelişmelerin birbirinden bağımsız ele alınamayacağını savunurken, Lübnan’daki durumun yeniden masaya yatırılmasının şart olduğunu belirtiyor.

Genel tabloya bakıldığında, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması kısa vadede küresel ticaret ve enerji piyasaları için rahatlatıcı bir etki yaratsa da, bölgedeki kırılgan dengenin sürdüğü görülüyor. Ateşkesin kalıcılığı ve taraflar arasındaki diplomatik temasların seyri, önümüzdeki dönemde hem piyasalarda hem de jeopolitik dengelerde belirleyici olacak.