ABD basınında yer alan analizlere göre taraflar arasında zaman zaman olumlu mesajlar verilse de, masadaki temel anlaşmazlıklar sürecin ilerlemesini zorlaştırıyor. Washington yönetimi ile Tahran arasında yürütülen görüşmelerin sonucunun yalnızca iki ülkeyi değil, Orta Doğu’daki güç dengelerini ve küresel enerji piyasalarını da doğrudan etkileyebileceği değerlendiriliyor.

İran’ın Uranyum Zenginleştirme Programı En Büyük Engel

Müzakerelerde öne çıkan en önemli başlıklardan biri İran’ın uranyum zenginleştirme faaliyetleri oldu. ABD Başkanı Donald Trump yönetiminin, İran’ın yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyum stoklarından tamamen vazgeçmesini istediği belirtiliyor.

Washington ve İsrail cephesi, bu materyallerin ileride nükleer silah üretiminde kullanılabileceği ihtimalinden endişe duyuyor. İran ise nükleer faaliyetlerinin barışçıl amaç taşıdığını savunarak mevcut taleplere mesafeli yaklaşıyor.

ABD tarafı zenginleştirilmiş uranyumun İran dışına çıkarılmasını gündeme getirirken, Tahran yönetiminin bu öneriyi kabul etmeye yanaşmadığı ifade ediliyor.

Hürmüz Boğazı Konusunda Restleşme

Tarafların uzlaşamadığı bir diğer kritik konu ise dünya enerji ticareti açısından stratejik öneme sahip olan Hürmüz Boğazı oldu.

İran, olası bir anlaşma kapsamında boğazdaki gemi geçişlerinin güvence altına alınmasını ve ABD’nin uyguladığı deniz ablukasının kaldırılmasını talep ediyor. Ancak Washington yönetimi, kapsamlı bir anlaşma sağlanmadan mevcut yaptırımların ve deniz baskısının kaldırılmasına sıcak bakmıyor.

Uzmanlar, Hürmüz Boğazı’nda yaşanabilecek yeni bir gerilimin küresel petrol fiyatlarında sert dalgalanmalara yol açabileceğini değerlendiriyor.

Dondurulan Milyarlarca Dolarlık Varlık Tartışması

Tahran yönetimi, yıllardır yaptırımlar nedeniyle yurt dışında bloke edilen milyarlarca dolarlık varlığının serbest bırakılmasını istiyor. İranlı yetkililerin yaklaşık 25 milyar dolarlık kaynağın erişime açılmasını talep ettiği belirtiliyor.

ABD yönetimi ise bu konuda kesin bir taahhüt vermekten kaçınıyor. Washington, bazı şartların yerine getirilmesi halinde belirli finansal kolaylıkların gündeme gelebileceğini savunuyor.

Ekonomik yaptırımların kaldırılması konusu, İran açısından anlaşmanın en önemli maddelerinden biri olarak görülüyor.

Hizbullah ve Bölgesel Güç Dengeleri

Müzakerelerde dolaylı şekilde gündeme gelen başlıklardan biri de İran’ın bölgedeki vekil güçlerle ilişkisi oldu. Özellikle Hezbollah üzerinden yaşanan gerilim dikkat çekiyor.

İran tarafı bölgede çatışmaların sona ermesini isterken, ABD’nin vekil güçler konusunu resmi müzakere başlığı haline getirmediği belirtiliyor. Ancak Washington’un, İran’ın bölgedeki etkisini sınırlandırmayı uzun vadeli stratejik hedef olarak gördüğü ifade ediliyor.

Balistik Füze Programı Masadaki En Hassas Başlıklardan Biri

İran’ın balistik füze kapasitesi de müzakerelerde güvenlik açısından en kritik konular arasında yer alıyor. Özellikle İsrail ve Körfez ülkeleri, İran’ın füze programını doğrudan ulusal güvenlik tehdidi olarak değerlendiriyor.

ABD yönetiminin ilk aşamada füze programına yönelik kısıtlamaları da anlaşma şartlarına eklemek istediği ancak mevcut taslak görüşmelerde bu başlığın geri planda kaldığı kaydedildi.

Uzmanlara göre füze kapasitesi konusunda yaşanacak olası bir uzlaşmazlık, kalıcı barış anlaşmasının önündeki en büyük engellerden biri olmaya devam ediyor.

İddialara göre Trump, Aralık ayında gerçekleşen görüşmede İran ile diplomatik bir uzlaşma sağlanamaması durumunda, İsrail’in füze altyapısına yönelik saldırılarına destek verilmesinin gündeme gelebileceğini belirtti.

Destek seçenekleri arasında askeri ve lojistik yardım var

Haberde, ABD’nin İsrail’e doğrudan askeri müdahaleden ziyade hava ikmal desteği sağlayabileceği veya bölgedeki Arap ülkelerinin hava sahasının kullanımı konusunda diplomatik destek verebileceği değerlendiriliyor. Bu tür desteklerin, olası bir operasyonun etkinliğini artırabileceği ifade ediliyor.

ABD–İran görüşmeleri sürüyor

Öte yandan Washington ile Tahran arasındaki diplomatik temaslar devam ediyor. İlk tur görüşmelerin Umman’da yapılmasının ardından tarafların ikinci tur müzakereler için Cenevre’de bir araya gelmesi bekleniyor.

İran’ın görüşmelerde yalnızca nükleer faaliyetlerin ele alınmasını istediği belirtilirken, ABD tarafı ise balistik füze programı ve zenginleştirilmiş uranyum stoklarının da müzakere kapsamına dahil edilmesini talep ediyor.

Taraflar arasındaki görüşmelerin sonucu, Orta Doğu’daki güvenlik dengeleri açısından kritik önem taşıyor.