Yaklaşık 2,5 aydır devam eden ABD-İran gerilimi, bölgesel ve küresel etkileri nedeniyle uluslararası kamuoyunun gündemindeki yerini koruyor. İran’ın gerçekleştirdiği misillemeler ve özellikle Hürmüz Boğazı’ndaki gelişmeler, enerji piyasalarında belirsizliğin artmasına neden olmuştu. Geçici ateşkes girişimlerine rağmen taraflar arasındaki karşılıklı saldırılar zaman zaman devam etti.

Bu süreçte iki ülke arasında sürdürülen diplomatik görüşmelerde önemli ilerlemeler kaydedildi. Ancak müzakerelerin nihai sonuca ulaşabilmesi için ABD yönetiminden gelecek onay bekleniyordu.

Konuyla ilgili son değerlendirmesini yapan Trump, İran ile yürütülen görüşmelerin hafta sonu sonuç verebileceğini ifade etti. İran tarafının anlaşma metinlerini imzalamaya yakın olduğunu söyleyen Trump, taraflar arasındaki uzlaşma ihtimalinin güçlendiğini vurguladı.

Trump ayrıca Hürmüz Boğazı’ndaki mayın temizleme çalışmalarına da değinerek, bölgede bulunan mayınların büyük bölümünün etkisiz hale getirildiğini düşündüklerini belirtti. ABD Başkanı, mutabakat zaptının imzalanmasının ardından Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılacağını ifade etti.

İran’ın Bloke Edilen Varlıkları İçin 12 Milyar Dolarlık Taahhüt

İran devlet televizyonunda paylaşılan bilgilere göre, mutabakat taslağında ABD’nin İran’a ait yurt dışında bloke edilmiş mali kaynakların bir bölümünün serbest bırakılmasına yönelik taahhüt verdiği belirtiliyor.

Taslağa göre Washington yönetimi, İran’ın erişimi kısıtlanan varlıklarının yaklaşık 12 milyar dolarlık kısmına 60 gün içerisinde ulaşabilmesini sağlayacak adımlar atmayı değerlendirecek. Bu maddenin, taraflar arasındaki ekonomik gerilimin azaltılmasına yönelik önemli başlıklardan biri olduğu ifade ediliyor.

Hürmüz Boğazı İçin Yeni Düzenleme İddiası

Mutabakat taslağında en dikkat çeken maddelerden biri ise dünya enerji ticaretinin en kritik noktalarından biri olarak kabul edilen Hürmüz Boğazı’na ilişkin düzenlemeler oldu.

İddialara göre İran, boğazdan geçiş yapacak gemilerin statüsünü ve niteliğini değerlendirme konusunda geniş yetkilere sahip olacak. Taslak metinde, İran tarafından tehdit olarak değerlendirilen yükleri taşıyan ya da nihai işletmecisinin İran karşıtı olduğu düşünülen gemilerin ticari gemi statüsünde kabul edilmeyebileceği belirtiliyor.

Bu kapsamda söz konusu gemilerin belirlenen deniz koridorlarından geçişine izin verilmemesi de gündeme gelebilecek düzenlemeler arasında yer alıyor.

Küresel Enerji ve Ticaret Açısından Kritik Öneme Sahip

Hürmüz Boğazı, dünya petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz sevkiyatının önemli bir bölümünün geçtiği stratejik bir su yolu olarak biliniyor. Bu nedenle boğazdaki geçiş kurallarında yaşanabilecek herhangi bir değişiklik, yalnızca bölgesel dengeleri değil küresel enerji piyasalarını da doğrudan etkileyebilecek potansiyele sahip bulunuyor.

Uzmanlar, söz konusu düzenlemelerin hayata geçirilmesi halinde uluslararası deniz taşımacılığı ve enerji güvenliği açısından yeni tartışmaların ortaya çıkabileceğine dikkat çekiyor.

Taslak Metin Henüz Resmiyet Kazanmadı

İran medyasında yer alan bilgilere göre, kamuoyuna yansıyan metin henüz resmi bir anlaşma niteliği taşımıyor. Taslağın İranlı yetkililer tarafından değerlendirme sürecinde olduğu ve nihai kararın verilmediği belirtiliyor.

Bu nedenle söz konusu maddelerin anlaşmanın son halinde yer alıp almayacağı konusunda kesin bir durum bulunmuyor. Taraflardan da şu ana kadar mutabakatın içeriğine ilişkin resmi ve bağlayıcı bir açıklama yapılmış değil.

Buna rağmen ortaya çıkan taslak metin, İran-ABD ilişkilerinde yeni bir diplomatik sürecin şekillenebileceğine dair değerlendirmeleri beraberinde getirdi.

Trump, operasyonun ertelenme kararının Körfez ülkelerinin liderleriyle gerçekleştirilen görüşmelerin ardından alındığını söyledi. Özellikle Tamim bin Hamad Al Thani, Mohammed bin Salman ve Mohamed bin Zayed Al Nahyan ile yapılan temasların karar üzerinde etkili olduğunu ifade etti.

Son dönemde İran ile ABD arasında yürütülen diplomatik süreçte karşılıklı taslak metinler, reddedilen maddeler ve uzlaşılamayan şartlar nedeniyle gerilim giderek artmıştı. Özellikle İran’ın nükleer faaliyetleri konusunda tarafların ortak bir noktada buluşamaması, askeri seçeneğin yeniden gündeme gelmesine neden olmuştu. Trump’ın sert açıklamaları sonrası küresel enerji piyasaları da hareketlenmiş, Brent petrolün varil fiyatı 113 dolara kadar yükselmişti.

Körfez Liderlerinden “Bekleyin” Mesajı

Trump, yaptığı açıklamada bölge liderlerinin askeri müdahalenin ertelenmesi yönünde çağrıda bulunduğunu söyledi. Körfez ülkelerinin, devam eden diplomatik temasların tamamen sonuçsuz kalmadan askeri bir operasyon başlatılmasının Orta Doğu’da daha büyük bir krizi tetikleyebileceği yönünde uyarılar yaptığı belirtildi.

ABD Başkanı, müzakerelerin halen sürdüğünü ve taraflar arasında yeni bir anlaşma ihtimalinin masada olduğunu dile getirdi. Olası bir uzlaşının yalnızca bölgesel değil, küresel güvenlik açısından da kritik sonuçlar doğurabileceğini savundu.

Trump ayrıca İran’ın nükleer silah sahibi olmasının kabul edilemez olduğunu yineledi. Açıklamasında, “Bizim için temel öncelik İran’ın nükleer kapasitesinin askeri boyuta ulaşmasını engellemektir” ifadelerine yer verdi.

“Operasyon Durdu Ama Hazırlıklar Sürüyor”

Her ne kadar saldırı planı ertelenmiş olsa da Washington yönetimi askeri hazırlıkların devam edeceğini duyurdu. Trump, ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth ve Genelkurmay Başkanı Daniel Caine ile yaptığı görüşmenin ardından ordunun teyakkuz halinde kalması talimatını verdiğini açıkladı.

ABD yönetimi, diplomatik sürecin başarısız olması halinde çok kısa sürede geniş çaplı bir askeri operasyonun yeniden gündeme alınabileceği mesajını verdi. Pentagon kaynakları da bölgede bulunan Amerikan askeri unsurlarının görevlerine devam ettiğini ve olası senaryolara karşı hazırlıkların sürdüğünü belirtti.

Uzmanlara göre bu açıklamalar, Washington’un tamamen geri adım atmadığını ancak diplomatik zemini tüketmeden doğrudan çatışmaya girmek istemediğini gösteriyor.

Trump Daha Önce de Benzer Bir Adım Atmıştı

Trump yönetiminin İran konusunda daha önce de benzer bir erteleme kararı aldığı hatırlatıldı. ABD Başkanı, 21 Nisan’da yaptığı açıklamada İran ile yürürlükte bulunan ateşkesi süresiz şekilde uzattığını duyurmuştu.

O dönemde Trump, kararın Pakistanlı yetkililerden gelen talepler doğrultusunda alındığını öne sürmüştü. Özellikle Pakistan Genelkurmay Başkanı Asim Munir ile Başbakan Shehbaz Sharif tarafından yapılan diplomatik girişimlerin etkili olduğu belirtilmişti.

Trump, sosyal medya platformu Truth Social üzerinden yaptığı paylaşımda, İran yönetimi içinde görüş ayrılıkları bulunduğunu savunmuş ve İran tarafının ortak bir öneri hazırlaması için zamana ihtiyaç duyduğunu ifade etmişti. Bu nedenle ABD ordusuna bölgedeki askeri baskının sürdürülmesi talimatı verdiğini söylemişti.

Ayrıca Amerikan güçlerinin her an operasyon düzenleyebilecek kapasitede hazır tutulduğunu vurgulayan Trump, diplomatik görüşmelerin sonucuna göre yeni kararların alınacağını belirtmişti.

Küresel Ekonomi Tedirgin

ABD ile İran arasında yükselen tansiyon yalnızca siyasi değil ekonomik sonuçlar da doğuruyor. Enerji piyasalarında yaşanan dalgalanma nedeniyle petrol fiyatları son günlerde sert şekilde yükselirken, yatırımcılar olası bir çatışmanın dünya ekonomisi üzerindeki etkilerini yakından takip ediyor.

Uzmanlar, özellikle Hürmüz Boğazı çevresinde yaşanabilecek bir askeri gerilimin enerji arzını ciddi biçimde etkileyebileceği uyarısında bulunuyor. Bu nedenle Trump’ın saldırıyı erteleme kararı kısa vadede piyasalarda sınırlı bir rahatlama yaratsa da belirsizlik ortamının devam ettiği değerlendiriliyor.

Amerikan medyasına telefonla değerlendirmelerde bulunan Trump, İran’a yönelik operasyonların büyük ölçüde hedeflerine ulaştığını ifade etti. Bölgede uzun süre kalmayı planlamadıklarını dile getiren Trump, İran’ın kalan askeri kapasitesine karşı bazı adımların hâlâ atılması gerektiğini söyledi.

Hürmüz Boğazı’nın haftalardır kapalı olduğuna dikkat çeken Trump, bu durumun çözümünde yalnızca ABD’nin değil diğer ülkelerin de sorumluluk alması gerektiğini savundu. ABD’nin bölgeden çekilmesiyle birlikte boğazın kendiliğinden açılacağını iddia eden Trump, önceliklerinin İran’ın nükleer silah elde etmesini engellemek olduğunu vurguladı.

Trump ayrıca, müttefik ülkelerin çok uluslu bir deniz gücü oluşturma konusunda isteksiz davrandığını belirterek bu durumu eleştirdi.

İran’daki İsfahan kenti yakınlarında gerçekleşen hava saldırılarına da değinen Trump, hedefe dair ayrıntı vermedi. Ancak saldırının etkisinin büyük olduğunu ifade ederek, yakın zamanda daha fazla bilginin ortaya çıkacağını dile getirdi.

ABD Başkanı, operasyonların sadece askeri hedeflerle sınırlı kalmadığını ileri sürerek İran’daki siyasi yapının da etkilendiğini iddia etti. Trump, “Nükleer kapasitelerini ortadan kaldırıyoruz ve rejim değişikliği sağladık. Artık daha makul bir yapı ile karşı karşıyayız” ifadelerini kullandı.

Öte yandan, ABD’nin Orta Doğu Özel Temsilcisi Steve Witkoff ve Başkan Yardımcısı James David Vance’in yer aldığı heyetin yeni bir diplomatik görev üstlenip üstlenmeyeceği sorusuna Trump yanıt vermekten kaçındı. Stratejik konular hakkında detay paylaşmayacağını belirtti.

İran devlet televizyonu, Hamaney’in sabah saatlerinde düzenlenen ABD-İsrail saldırısında yaşamını yitirdiğini duyurdu. Bu gelişmenin ardından Ayetullahlardan oluşan Meclis-i Hobregan üyeleri, yeni Veliyy-i Fakih’i belirlemek için Tahran’da toplandı.

Geçici liderlik konseyinde Arafi, Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ve Yargı Erki Başkanı Gulamhüseyn Muhsini Ejei ile birlikte ülkenin hayati kararlarını yönetecek. Üçlü konseyde Arafi bir numaralı isim olarak görev yapacak ve yeni lider seçilene kadar yetkilerini yürütecek.

1959 yılında Yezd’in Maybod şehrinde doğan Arafi, dini çevrelerde yetişmiş, Kum’daki Şii havzasında eğitim almış ve fıkıh-usul gibi klasik İslami ilimlerde derinleşmiş bir isim. Babası Muhammed İbrahim Arafi, Ruhullah Humeyni’nin yakın arkadaşıydı ve Alireza Arafi’nin dini eğitime yönelmesinde etkili oldu.

Arafi, uzun yıllar boyunca öğretim, vaizlik ve idari görevlerde bulundu. Hamaney’e yakınlığıyla bilinen Arafi, Uzmanlar Meclisi Başkan Yardımcılığı ve Koruyucular Konseyi üyeliği görevlerini yürütüyor. Aynı zamanda İran’daki ilahiyat eğitim sisteminin başında yer alıyor.

Reformist ve kurumsal bir yapıya sahip olan Arafi, geleneksel dini otoriteye bağlı kalmakla birlikte eğitim ve kurumsal reformlarda etkin rol oynuyor. Anayasa’nın 111. maddesi gereği, liderin ölümü durumunda geçici konsey en kısa sürede atanmalı ve ülkenin yönetim yetkilerini devralmalı.

Yeni Veliyy-i Fakih’in seçilmesi için Meclis-i Hobregan üyeleri Tahran’da toplantılar düzenleyecek. Lider belirlenene kadar, Arafi, Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan ve Yargı Erki Başkanı Ejei, anayasal yetkileri birlikte kullanacak.

Başkent Tahran’da sabah erken saatlerde şiddetli patlama sesleri duyuldu. İran merkezli Fars Haber Ajansı, hükümet binalarına yakın bölgelerde bulunan Üniversite Caddesi ve Cumhuriyet çevresine çok sayıda roketin isabet ettiğini aktardı. Saldırıların yalnızca başkentle sınırlı kalmadığı; İsfahan, Kum, Kerec ve Kirmanşah gibi önemli şehirlerin de hedef alındığı ifade edildi.

Hürmüzgan’da İlkokul Hedef Alındı

En ağır kayıplardan biri, ülkenin güneyinde yer alan Hürmüzgan eyaletine bağlı Minab kentinde yaşandı. İran devlet televizyonu ve IRNA tarafından aktarılan bilgilere göre, “Şeceretü’t-Tayyibe Kız İlkokulu” doğrudan hedef alındı.

Yetkililer, saldırı sonucu hayatını kaybeden öğrencilerin sayısının 85’e yükseldiğini açıkladı. Minab Kaymakamı Muhammed Radmehr, saldırının doğrudan okulu hedef aldığını ve çok sayıda kız öğrencinin yaşamını yitirdiğini belirtti. İlk açıklamalarda can kaybı sayısı daha düşük bildirilmişti, ancak arama kurtarma çalışmalarının ilerlemesiyle bilanço ağırlaştı.

ABD ve İsrail’den “Önleyici Operasyon” Açıklaması

İsrail Savunma Bakanlığı, İran’a yönelik saldırıların “önleyici nitelikte” olduğunu duyurdu. ABD Başkanı Donald Trump ise İran’a karşı “büyük bir operasyon” başlatıldığını açıkladı.

Saldırıların Tahran’ın yanı sıra Tebriz, Buşehr, İlam ve diğer stratejik şehirleri de kapsadığı bildirildi. Çatışmaların ardından hem İran hem de İsrail hava sahalarını kapatma kararı aldı. İsrail genelinde olağanüstü hal ilan edilirken, halka sığınaklara gitmeleri yönünde uyarılar yapıldı.

İran’dan Misilleme: ABD Üsleri ve İsrail Hedef Alındı

İran ordusu, saldırılara karşılık olarak İsrail’e balistik füzeler ve insansız hava araçlarıyla karşı saldırı düzenlediğini duyurdu. Ayrıca İran’ın, Bahreyn, Katar, Kuveyt, Birleşik Arap Emirlikleri ve Ürdün’de bulunan ABD askeri üslerini de hedef aldığı açıklandı.

İran kaynakları, Bahreyn’de bulunan ABD donanma tesislerinden birinin vurulduğunu bildirirken, bölgede gerilimin daha da tırmanmasından endişe ediliyor.

28 Aralık 2025’te ekonomik sorunlar ve para birimindeki sert değer kaybı sonrası başlayan protestoların ardından ülkede siyasi ve toplumsal gerilim artarken, yeni ittifak kararı dikkat çekti.

Kurulan ittifakta İran Kürdistan Demokrat Partisi (KDP-İ), Kürdistan Özgür Yaşam Partisi (PJAK), Kürdistan Özgürlük Partisi (PAK), Kürdistan Emekçiler Topluluğu (Komele) ve İran Kürdistanı Mücadele Örgütü (Sazman-ı Xebat) yer aldı.

İttifakın ilanı kapsamında her örgütten temsilcilerin katıldığı bir tören düzenlendi. Törende anlaşma imzalanırken, ortak hedef ve yol haritasına ilişkin açıklama yapıldı.

Yapılan açıklamada, temel amaçlarının İran’daki mevcut yönetimin değişmesi için mücadele etmek olduğu belirtildi. Ayrıca Kürtlerin kendi kaderini tayin hakkının sağlanması ve Kürtlerin siyasi iradesine dayalı demokratik bir yapının oluşturulmasının hedeflendiği ifade edildi.

Açıklamada ayrıca, İran’daki protesto hareketlerinin destekleneceği ve demokratik bir dönüşüm için diğer kesimlerle iş birliğine açık olunduğu, ancak bunun ulusal hakların tanınması, demokrasi ilkelerinin kabulü ve otoriter yönetimlerin reddedilmesi şartına bağlı olduğu vurgulandı.