ABD ile İran arasında kalıcı barışın sağlanmasına yönelik önemli bir adım atıldı. Taraflar, sürecin ilerlemesini sağlayacak bir mutabakat zaptına imza atarken, nihai anlaşmaya ulaşılması amacıyla 60 günlük müzakere dönemi resmen başladı.

Diplomatik gelişme, küresel piyasalarda da olumlu karşılandı. Özellikle enerji piyasalarında yaşanan hareketlilik dikkat çekerken, petrol fiyatlarında belirgin bir düşüş yaşandı.

Brent Petrol Savaş Sonrası İlk Kez 75 Doların Altına Düştü

Uluslararası piyasalarda referans kabul edilen Brent petrolün varil fiyatı, Çarşamba günü kısa süreliğine 75 doların altına gerileyerek yaklaşık 74 dolar seviyelerinde işlem gördü.

Böylece Brent petrol, İran’daki çatışmaların 28 Şubat’ta başlamasından bu yana ilk kez 75 doların altına inmiş oldu.

Zirve Seviyelere Göre Yaklaşık Yüzde 40 Geriledi

Savaş döneminde varil başına yaklaşık 118 dolara kadar yükselen Brent petrol, son düşüşle birlikte zirve seviyesine kıyasla yaklaşık yüzde 40 değer kaybetti.

Son vadeli Brent kontratları son günlerde 80 doların altında işlem görmeye devam ederken, fiyatlar çatışmalar öncesindeki 72,48 dolarlık seviyenin ise halen üzerinde bulunuyor.

Hürmüz Boğazı’nda Sevkiyatlar Normalleşiyor

Petrol fiyatlarındaki gerilemenin yanı sıra küresel enerji arzı açısından kritik öneme sahip Hürmüz Boğazı’nda da hareketlilik yeniden artmaya başladı.

Çatışmalar nedeniyle aksayan gemi trafiğinin kademeli olarak normale döndüğü belirtilirken, savaş öncesinde boğazdan günlük 125 ila 140 geminin geçtiği ve yaklaşık 20 milyon varil petrol ile petrol ürününün dünya pazarlarına ulaştırıldığı hatırlatılıyor.

Uzmanlar, ABD ile İran arasında yürütülecek 60 günlük müzakere sürecinin başarılı olması halinde hem enerji piyasalarında hem de küresel ekonomide istikrarın daha da güçlenebileceğini değerlendiriyor.

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, Uluslararası İşbirliği Platformu (UİP) tarafından bu yıl “Küresel Zorluklar: Yeni Gerçeklere Uyum” temasıyla düzenlenen 16. Boğaziçi Zirvesinde konuştu.

Küresel ekonomide belirsizliklerin sürdüğünü belirten Şimşek, “Belirsizlik geçmişe kıyasla azalsa da hâlâ yüksek. Küresel borçluluk, yaşlanan nüfus, iklim değişikliği ve bölgesel çatışmalar büyüme beklentilerini zayıflatıyor.” dedi.

Şimşek, ekonomi programlarının üç aşamadan oluştuğunu belirtti:

İlk aşama istikrar, ikinci aşama dengelenme, üçüncü aşama ise yapısal dönüşüm ve dezenflasyon dönemi olacak. Şu anda ikinci aşamanın sonlarındayız. Gelecek yıl hem yapısal dönüşüm hem dezenflasyon açısından belirleyici bir yıl olacak.

Enflasyonun yüzde 65’ten yüzde 32 civarına gerilediğini belirten Şimşek, “Önümüzdeki üç yılın da dezenflasyonu destekleyeceğini ve tek haneli seviyelere dönüşün mümkün olduğunu düşünüyoruz.” dedi.

“DÜŞÜK BÜYÜME, ARTIK YENİ NORMAL”

Şimşek, son yıllarda küresel büyüme oranının yüzde 3 civarında sıkıştığını, kriz öncesi dönemde bu oranın yüzde 4,5-5 olduğunu hatırlatarak, “Düşük büyüme artık yeni normal haline geldi.” ifadesini kullandı.

Türkiye’nin son 22 yılda ortalama yüzde 5,5 büyüme sağladığını vurgulayan Şimşek, “Türkiye, Çin ve Hindistan hariç gelişmekte olan ülkelerin oldukça önünde.” dedi.

“BÖLGESEL ENTEGRASYONA ODAKLANIYORUZ”

Türkiye’nin güçlü iç talebi ve hizmet ihracatındaki yükselişiyle öne çıktığını belirten Şimşek, “Bu yıl hizmet ihracatımızın 65 milyar dolar fazla vermesi bekleniyor.” diye konuştu.

Artan korumacılığa rağmen Türkiye’nin 54 ülkeyle serbest ticaret anlaşması bulunduğunu hatırlatan Şimşek, “Yakın ve dost ülkeler toplam ihracatın yüzde 80’inden fazlasını oluşturuyor. Bu nedenle ticaretin parçalanmasına karşı çözüm olarak bölgesel entegrasyona odaklanıyoruz.” değerlendirmesinde bulundu.

“KALKINMA YOLU PROJESİ, AVRUPA’YA KESİNTİSİZ ERİŞİM SAĞLAYACAK”

Şimşek, Türkiye’nin stratejik ulaşım koridorları ve Irak’taki FAV Limanı’ndan Londra’ya uzanacak Kalkınma Yolu Projesi sayesinde Avrupa’ya kesintisiz erişim sunacağını belirtti.

Birleşik Krallık ve AB ile yapılan ticaret anlaşmalarını tarım, kamu alımları ve hizmet sektörünü kapsayacak şekilde genişletmek için de çalışmalar yürüttüklerini söyledi.

“Verimliliği artıran altyapı yatırımlarına öncelik veriyoruz”

“VERİMLİLİĞİ ARTIRAN ALTYAPI YATIRIMLARINA ÖNCELİK VERİYORUZ”

Türkiye’nin borçluluk oranının yüzde 89 seviyesinde olduğunu kaydeden Şimşek, bu oranın dünya ortalamasının oldukça altında olduğunu belirtti.

“Bu mali alan, küresel şoklarla mücadelede büyük avantaj sağlıyor.” diyen Şimşek, altyapı ve sanayi bağlantılarını güçlendiren yatırımlara öncelik verdiklerini ifade etti:

“Tüm organize sanayi bölgelerini limanlara demir yollarıyla bağlıyoruz; bu hem rekabet gücümüzü artıracak hem karbon ayak izimizi azaltacak.”

“SAVUNMA SANAYİSİ İHRACATIMIZ HIZ KAZANIYOR”

Şimşek, Türkiye’nin savunma sanayisinde 1.400’den fazla aktif proje yürüttüğünü ve ihracatın hızla arttığını belirtti:

“Savunma sanayisi ihracatımız yıllık 8 milyar doları aştı; küresel ölçekte 11. sıradayız. Bu yıl alınan yeni siparişlerin toplamı 12 milyar doların üzerinde.”“TÜRKİYE, GÜÇLÜ BİR SAVUNMA SANAYİSİ ALTYAPISI KURDU”

Geçmişte karşılaşılan ambargoları hatırlatan Şimşek, “Bu süreçte güçlü bir savunma sanayisi altyapısı oluşturduk. Türkiye’deki savunma sanayisi şirketlerinin sayısı, AB ülkelerinin toplamına yakın.” dedi.

Barış ve istikrarın Türkiye için büyük fırsatlar doğuracağını vurgulayan Şimşek, “Turizmden ticarete, yeniden inşa faaliyetlerine kadar barıştan en fazla fayda sağlayacak ülke biziz.” ifadelerini kullandı.

“CARİ AÇIK DARALIYOR, LİRA ÜZERİNDEKİ ENDİŞELER TEMELSİZ”

Cari açığın ve dış finansman ihtiyacının hızla azaldığını vurgulayan Şimşek, “Altın hariç cari açık ciddi oranda azaldı, Türk lirasına yönelik endişeler temelsiz hale geldi.” değerlendirmesinde bulundu.

Ayrıca Türkiye’nin rezervlerinin arttığını, CDS risk priminin 460 baz puan gerilediğini belirterek, “Bu durum Türkiye’nin uluslararası sermaye piyasalarına daha düşük maliyetle erişebileceğini gösteriyor.” dedi.

“TÜRKİYE, YATIRIM YAPILABİLİR NOTA DOĞRU İLERLİYOR”

Kredi notlarında son dönemde artış yaşandığını hatırlatan Şimşek, “Türkiye yatırım yapılabilir seviyeye doğru ilerliyor. Mali disiplin ve cari denge konusundaki kararlılığımız bu süreci destekliyor.” dedi.

“ZORLUKLARI FIRSATA ÇEVİREBİLEN BİR ÜLKEYİZ”

Küresel rekabetin yeni bir evreye girdiğini vurgulayan Şimşek, konuşmasını şu sözlerle tamamladı:

Büyük küresel zorluklar var ama biz bunları fırsata çevirmeyi biliyoruz. Bölgesel ticaret, hizmet ihracatı ve yeşil dönüşümde büyük potansiyelimiz var. Türk iş dünyası da küresel sistemi bu mercekten değerlendirmeli ve rekabetçi alanlara odaklanmalı.

Ekonomik belirsizliklere rağmen yapay zeka yatırımlarını artıran küresel şirketler, verimlilik hedefleri doğrultusunda kurumsal kadrolarını küçültmeye başladı.

Artan maliyetler, zayıf büyüme beklentisi ve durgun tüketici talebi, birçok firmanın yeniden yapılanma sürecini hızlandırıyor.

Yapay zeka destekli otomasyon, iş süreçlerini kökten dönüştürürken özellikle beyaz yakalı çalışanlar için iş bulmayı zorlaştırıyor. Buna karşın mavi yakalı ve teknik mesleklerde hâlâ istihdam açıkları bulunuyor.

Son haftalarda perakende, teknoloji, gıda ve lojistik sektörlerinde binlerce kişiyi kapsayan işten çıkarma kararları açıklandı.

Yalnızca Ekim ayında, ABD’de 25 binden, Avrupa’da ise 20 binden fazla çalışanı etkileyen toplu işten çıkarma duyuruları yapıldı.

İstihdam azaltanlar arasında Amazon, UPS, Intel, Nestle, Microsoft, Accenture, Target ve Meta gibi dünya devleri bulunuyor.

UPS’TEN 48 BİN KİŞİLİK TASARRUF HAMLESİ

ABD merkezli nakliye şirketi UPS, 2025’in üçüncü çeyrek bilançosunda operasyonel iş gücünü 34 bin kişi azalttığını duyurdu.

Yönetim kademelerinde yapılan yeniden yapılanma kapsamında 14 bin kişi daha işten çıkarılırken, şirket yıl genelinde toplam 48 bin çalışanın işine son verdi.

UPS, “daha yalın, verimli ve piyasa dinamiklerine hızlı uyum sağlayan” bir model hedeflediğini açıkladı.

AMAZON 14 BİN KURUMSAL POZİSYONU KALDIRIYOR

Teknoloji devi Amazon, organizasyonel değişiklik kapsamında yaklaşık 14 bin kurumsal pozisyonu kapatacağını duyurdu.

Şirket, yapay zekanın iş süreçlerini dönüştürdüğüne dikkat çekerek “daha az katmanlı, daha hızlı karar alabilen bir yapı” hedeflediğini belirtti.

INTEL’DEN 24 BİN KİŞİLİK KÜRESEL KISINTI

ABD’li çip üreticisi Intel, yıl sonuna kadar 24 bin çalışanın işten çıkarılacağını ve Almanya, Polonya ve Kosta Rika’daki bazı projelerin iptal edildiğini açıkladı.

Şirket, üretim kapasitesini talebe göre yeniden şekillendireceğini bildirdi.

CACENTURE VE NOVO NORDİSK DE KADROLARINI ADARLTIYOR

İrlanda merkezli danışmanlık devi Accenture, yapay zekanın hızla entegre edilmesi ve talep daralması nedeniyle 11 binden fazla çalışanın işten çıkarılacağı yeniden yapılanma süreci başlattı.

Danimarkalı ilaç şirketi Novo Nordisk ise yeniden yapılanma kapsamında 9 bin kişiyi işten çıkaracak. Bu kişilerin 5 bininin Danimarka’daki merkezde görev yaptığı belirtildi.

GM, 1700 KİŞİYİ İŞTEN ÇIKARDI

ABD’li otomotiv devi General Motors (GM), Michigan ve Ohio’daki tesislerinde 1700’den fazla çalışanı işten çıkardı.

Şirket, kararın gerekçesi olarak elektrikli araç pazarındaki yavaşlamayı gösterdi.

MEDYA VE TEKNOLOJİ ŞİRKETLERİNDE DE KÜÇÜLME

Paramount ve Skydance birleşmesinin ardından yaklaşık 2 bin kişilik işten çıkarma planı başlattı.

Microsoft çalışanlarının yüzde 4’ünü, yani yaklaşık 9 bin kişiyi işten çıkaracağını duyurdu.

Ayrıca PwC son 12 ayda 5 bin 600, Salesforce ise 4 bin çalışanla yollarını ayırdı.

Salesforce CEO’su Marc Benioff, “Yapay zekayla birlikte artık daha az çalışana ihtiyaç duyuyoruz” dedi.

PERAKENDE SEKTÖRÜNDE İLK BÜYÜK KESİNTİ TARGET’TAN

ABD’li perakende zinciri Target, 10 yıl aradan sonra ilk kez büyük bir küçülmeye giderek 1800 kişiyi işten çıkaracağını açıkladı.

Market zinciri Kroger de ağustos ayında 1000 kurumsal çalışanın işine son vereceğini bildirdi.

YARI İLETKEN VE SOSYAL MEDYA DEVLERİ DE ETKİLENDİ

Yarı iletken ekipman üreticisi Applied Materials, çalışanlarının yüzde 4’ünden azını işten çıkaracağını açıkladı.

Şirket CEO’su Gary Dickerson, “Otomasyon ve dijitalleşme iş gücü gereksinimlerini yeniden tanımlıyor” ifadelerini kullandı.

Meta da yapay zeka biriminde yaklaşık 600 çalışanla yollarını ayırma kararı aldı.

FED: “İSTİHDAMDAKİ DEĞİŞİMİ YAKINDAN TAKİP EDİYORUZ”

ABD Merkez Bankası (Fed), istihdam piyasasındaki aşağı yönlü risklere dikkat çekerek yılın ikinci faiz indirimini gerçekleştirdi.

Fed Başkanı Jerome Powell, birçok şirketin yapay zekayı gerekçe göstererek işe alımları durdurduğunu ya da işten çıkarmalara yöneldiğini söyledi.

Powell, “Bu durumun istihdam verilerine yansıması zaman alacak, ancak gelişmeleri dikkatle izliyoruz.” dedi.