İran Meclis Başkanı Kalibaf, yaptığı değerlendirmede Tahran yönetiminin müzakere sürecinde iyi niyetli adımlar attığını belirtti. Bu adımların görüşmelerde belirli bir ilerleme sağladığını ifade eden Kalibaf, buna rağmen karşı taraftan gelen sert söylemlere dikkat çekti. İran’ın yaklaşımını açık bir dille ortaya koyan Kalibaf, “Eğer savaş seçilirse biz de savaşırız, ancak mantıklı bir yaklaşım sergilenirse aynı şekilde karşılık veririz” diyerek hem diplomasiye kapıyı açık bıraktı hem de olası bir çatışmaya hazır oldukları mesajını verdi.

Kalibaf ayrıca, dış baskı ve tehditlerin İran halkı üzerinde caydırıcı bir etki oluşturmadığını savundu. Bu açıklamalar, İran’ın mevcut politik çizgisini sürdürme kararlılığını ortaya koyarken, uluslararası kamuoyuna da güçlü bir mesaj olarak değerlendirildi.

Hürmüz Boğazı’nda tansiyon yükseliyor

Bölgedeki gerilimi artıran bir diğer gelişme ise Devrim Muhafızları Ordusu tarafından yapılan açıklama oldu. Devrim Muhafızları’na bağlı Deniz Kuvvetleri Komutanlığı, sosyal medya üzerinden paylaştığı görüntülerle dikkat çekti. Yayınlanan görüntülerde bir insansız hava aracının Hürmüz Boğazı üzerinde keşif yaptığı görüldü.

Görüntülere eşlik eden açıklamada oldukça sert ifadeler kullanıldı. Açıklamada, boğazdaki tüm deniz trafiğinin İran silahlı kuvvetlerinin kontrolünde olduğu öne sürülerek, yapılacak herhangi bir “yanlış hamlenin” düşman unsurları için “ölümcül bir girdap” yaratacağı belirtildi. Bu ifadeler, bölgedeki askeri gerilimin ne denli yüksek olduğunu gözler önüne serdi.

Trump’tan sert çıkış: Abluka tehdidi

ABD cephesinde ise Donald Trump’ın açıklamaları dikkat çekti. Trump, İran ile yürütülen müzakerelerin ardından yaptığı değerlendirmede, Tahran yönetiminin nükleer programından vazgeçme konusunda isteksiz olduğunu ileri sürdü.

Trump, bu durum karşısında ABD’nin sert adımlar atabileceğini belirterek, ABD donanmasının Hürmüz Boğazı’na yönelik bir abluka sürecini başlatacağını ifade etti. Açıklamasında, boğaza giriş ve çıkış yapan gemilerin kontrol altına alınacağını vurgulayan Trump, bunun uluslararası güvenlik açısından gerekli olduğunu savundu.

ABD Başkanı ayrıca İran’ın boğazı açık tutma konusunda verdiği sözleri yerine getirmediğini iddia etti. Bu durumun küresel ticaret ve enerji güvenliği açısından ciddi riskler doğurduğunu dile getiren Trump, İran’ın uluslararası kuralları ihlal ettiğini öne sürdü.

“Uluslararası hukuku ihlal ediyorlar” iddiası

Trump, İran’ın uluslararası sulardaki uygulamalarını sert sözlerle eleştirerek, “tüm kuralları ihlal ettikleri” görüşünü paylaştı. İran’ın itibarının bu süreçte zarar gördüğünü savunan Trump, Tahran yönetimine boğazı bir an önce güvenli hale getirme çağrısında bulundu.

ABD donanmasına da talimat verdiğini belirten Trump, İran’a herhangi bir şekilde ödeme yapmış olan gemilerin tespit edilip durdurulacağını açıkladı. Ayrıca İran tarafından döşendiği iddia edilen deniz mayınlarının etkisiz hale getirileceğini söyledi.

Trump’ın açıklamalarındaki en sert ifadelerden biri ise olası çatışma senaryolarına yönelik oldu. ABD’ye ya da sivil gemilere yönelik bir saldırı durumunda İranlı unsurların ağır şekilde karşılık göreceğini belirten Trump, askeri seçeneğin masada olduğunu açıkça dile getirdi.

Nükleer gerilim yeniden tırmanıyor

Açıklamalar, İran’ın nükleer programı etrafında şekillenen gerilimin yeniden yükseldiğini ortaya koyuyor. Trump, İran’ın nükleer kapasiteye ulaşmasının kabul edilemez olduğunu vurgularken, bu durumun küresel güvenlik açısından ciddi tehdit oluşturduğunu savundu.

Öte yandan İran tarafı ise nükleer programının barışçıl amaçlar taşıdığını savunmaya devam ediyor. Ancak karşılıklı açıklamaların tonu, taraflar arasındaki güven krizinin derinleştiğine işaret ediyor.

Bölgesel ve küresel etkiler

Hürmüz Boğazı, dünya petrol ticaretinin önemli bir kısmının geçtiği stratejik bir nokta olarak biliniyor. Bu nedenle bölgede yaşanacak herhangi bir askeri gerilim, yalnızca İran ve ABD’yi değil, küresel ekonomiyi de doğrudan etkileyebilir.

Uzmanlar, tarafların söylemlerindeki sertleşmenin fiili bir çatışmaya dönüşmemesi için diplomatik kanalların açık tutulmasının kritik önem taşıdığına dikkat çekiyor. Ancak mevcut tablo, hem askeri hem de siyasi açıdan riskli bir sürecin kapıda olabileceğine işaret ediyor.

Kalibaf, söz konusu iki başlığın daha önce taraflar arasında mutabakata varılmış olmasına rağmen hayata geçirilmediğini belirterek, bunların artık birer “ön koşul” haline geldiğini ifade etti. İranlı yetkiliye göre bu adımlar atılmadan masaya oturulması mümkün değil. Bu açıklama, müzakere sürecinin ne denli hassas dengeler üzerine kurulu olduğunu bir kez daha ortaya koydu.

Diplomatik sürecin arka planında, ABD ile İran arasında 28 Şubat’ta başlayan gerilim ve ardından 8 Nisan’da ilan edilen geçici ateşkes bulunuyor. Ancak bu ateşkesin kalıcılığı henüz garanti altına alınmış değil. Özellikle Binyamin Netanyahu liderliğindeki İsrail’in Lübnan’a yönelik saldırılarını sürdürmesi, bölgede tansiyonun düşmesini engelliyor ve müzakere sürecini kırılgan hale getiriyor.

11 Nisan’da yapılması planlanan görüşmelerde İran heyetine Kalibaf’ın başkanlık etmesi beklenirken, ABD tarafını Başkan Yardımcısı James David Vance temsil edecek. Bu toplantının en önemli hedefi, halihazırda yürürlükte olan geçici ateşkesi kalıcı bir anlaşmaya dönüştürmek olacak. Ancak tarafların beklentileri arasındaki ciddi farklılıklar, uzlaşma ihtimalini zorlaştırıyor.

Sürecin başlangıç noktası, ABD Başkanı Donald Trump tarafından sunulan kapsamlı bir teklif oldu. “15 maddelik çözüm paketi” olarak anılan bu öneri, İran’ın nükleer programını tamamen sonlandırmasını, uranyum stoklarını ülke dışına çıkarmasını ve balistik füze kapasitesini sınırlandırmasını öngörüyor. Washington yönetimi bu şartları bölgesel güvenlik açısından zorunlu görürken, Tahran yönetimi teklifi sert bir dille eleştirdi.

İran, söz konusu planı “teslimiyet belgesi” olarak nitelendirerek reddetti ve karşılık olarak 10 maddelik alternatif bir öneri sundu. Bu karşı teklifte, uluslararası yaptırımların kaldırılması, İran’ın sivil nükleer programının tanınması ve dondurulmuş varlıklarının iade edilmesi gibi talepler öne çıktı. Ayrıca dikkat çeken bir diğer madde, Hürmüz Boğazı’ndan geçen gemiler için yeni bir ücretlendirme sistemi oluşturulması oldu.

Öte yandan ABD cephesinden gelen açıklamalar, sürecin belirsizliğini artıran unsurlar arasında yer alıyor. Trump, İran’ın sunduğu öneriyi “mantıklı” bulduğunu ifade ederken, Beyaz Saray ve Başkan Yardımcısı Vance aynı planı kabul edilemez olarak değerlendirdi. Bu çelişkili mesajlar, Washington yönetiminin henüz net bir strateji belirleyemediği yönünde yorumlara neden oldu.

Ateşkesin kapsamı konusundaki anlaşmazlık ise müzakerelerin en kritik başlıklarından biri olarak öne çıkıyor. Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif, ateşkesin Lübnan’ı da kapsadığını açıklarken, ABD tarafı bu iddiayı reddetti. Bu durum, taraflar arasında temel konularda bile görüş birliği sağlanamadığını gösteriyor.

İddialara göre Trump başlangıçta ateşkesin bölge geneline yayılmasını destekliyordu. Ancak daha sonra Netanyahu ile yaptığı görüşmenin ardından bu tutumunu değiştirdi. İsrail’in güvenlik kaygıları doğrultusunda yapılan bu politika değişikliğinin, müzakere sürecine doğrudan etki ettiği belirtiliyor.

Tüm bu gelişmeler ışığında, İran ile ABD arasında yürütülen diplomatik sürecin oldukça hassas ve çok katmanlı olduğu görülüyor. Kalibaf’ın ortaya koyduğu şartlar, Tahran’ın müzakerelerde taviz vermeye yanaşmayacağını gösterirken, Washington cephesindeki görüş ayrılıkları da sürecin seyrini belirsiz kılıyor. Önümüzdeki günlerde yapılacak görüşmeler, yalnızca iki ülke arasındaki ilişkiler açısından değil, Orta Doğu’daki genel güvenlik dengesi açısından da kritik bir rol oynayacak.