Aybüke Türk Haber "Habere Bozkutça Bakış"
İlgili Yazılar
Hazine ve Maliye Bakanlığı, kamuoyunda “naylon fatura” olarak bilinen sahte fatura düzenlenmesiyle mücadelede yapay zekâ destekli yeni bir uygulamayı devreye aldı. Yapay zekâ tabanlı risk analiz sistemi KAŞİF sayesinde Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB), günlük yaklaşık 4 milyon mükellefi analiz ederek sahte belge düzenleme ve haksız vergi iadesi girişimlerini anlık olarak tespit etmeye başladı.
Gerçek bir mal teslimi veya hizmet sunumu olmaksızın düzenlenen sahte faturalarla mücadeleyi bugüne kadar kural tabanlı Sahte Belge Risk Analiz Programı (SARP) ve Riskli İade Takip ve Analiz Programı (RİTAP) üzerinden yürüten GİB, KAŞİF uygulamasıyla bu alanda yeni bir aşamaya geçti.
Makine öğrenmesi ve yapay zekâ teknolojileriyle geliştirilen KAŞİF, GİB Teknoloji ile TÜBİTAK Yapay Zekâ Enstitüsü iş birliğiyle hayata geçirildi. Kural tabanlı çalışmayan sistem, önceden tanımlanmış senaryolara ihtiyaç duymadan büyük veri kümelerini günlük olarak analiz ederek riskli mükellefleri tespit ediyor.
Onlarca terabaytlık veri üzerinde çalışan KAŞİF, mükellefiyet, fatura hareketleri, tahakkuk ve tahsilat bilgileri, ithalat-ihracat işlemleri, beyannameler, bildirimler, işletme ve üretim kapasitesi, çalışan sayısı ve demirbaşlar gibi birçok başlık altında verileri eş zamanlı olarak değerlendiriyor. Bu sayede riskli durumlar hızlı ve doğru şekilde belirlenerek günlük raporlar hazırlanıyor.
Uygulama, mükellef davranışlarındaki ve finansal verilerdeki olağan dışı değişimleri kendiliğinden algılayarak sahte belge düzenleme ve haksız iade taleplerini erken aşamada tespit edebiliyor.
KAŞİF’in devreye alınmasının hemen ardından yapılan analizlerde dikkat çekici bulgulara ulaşıldı. Faaliyet alanı toptan ticaret olarak görünen ancak herhangi bir alımı bulunmayan bir mükellefin, mükellefiyet tesis ettirdiği gün üç ayrı fatura düzenlediği belirlendi. Kuruluşunun beşinci gününde, sahte belge düzenleme riski yüksek mükelleflere toplam 50 milyon lira tutarında beş fatura düzenleyen bir başka mükellef tespit edildi.
Ayrıca, bir şirkette ücretli çalışan bir kişi adına farklı vergi dairelerinde kurulan yedi şirketten altısının sahte belge düzenlemek amacıyla faaliyete geçirildiği saptandı. Bu şirketler tarafından kesilen faturaların toplam tutarının 246 milyon liraya ulaştığı hesaplandı.
Son üç ay içinde kurulan ve toplam 276 milyar lira tutarında fatura düzenleyen 2 bin 550 mükellefin, herhangi bir ticari, zirai veya mesleki faaliyeti olmaksızın sahte belge düzenlemek amacıyla kurulduğu belirlendi. Bunun yanı sıra, beyannamesinde 7,7 milyon lira KDV iadesi talep eden bir mükellefin bu iade talebinin haksız olduğu ortaya çıkarıldı.
“KAYIT DIŞILIKLA MÜCADELEDE YENİ DÖNEM”
Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, yapay zekâ ve ileri teknoloji uygulamalarının kayıt dışı ekonomiyle mücadelede önemli bir dönüm noktası olduğunu vurguladı. Şimşek, “Kayıt dışılıkla mücadelede yeni bir döneme girdik. Yapay zekâ ve makine öğrenmesi teknolojileri sayesinde kayıt dışı tüm faaliyetleri anında tespit edebiliyor ve gerekli işlemleri gecikmeden başlatıyoruz. Tüm mükelleflerimizi kayıt içinde kalmaya davet ediyorum.” ifadelerini kullandı.
Gelir İdaresi Başkanlığı’nın risk analiz altyapısını sürekli güncellediğini belirten Şimşek, bu uygulamalarla hem kayıt dışı ekonominin önüne geçileceğini hem de haksız rekabet yaratan uyumsuzlukların engelleneceğini söyledi.
Sahte belge düzenleme riski yüksek bulunan mükellefler, vergi incelemesi yapılmak üzere Vergi Denetim Kurulu’na bildiriliyor. Aynı zamanda ilgili vergi dairelerine yönlendirilen mükellefler hakkında iş yeri yoklamaları yapılıyor ve kurulan komisyonlar tarafından alınan kararlar doğrultusunda, sahte belge düzenlemek amacıyla mükellefiyet tesis ettiği belirlenenlerin kayıtları kapatılıyor.
